Przy pięciodniowym tygodniu pracy ustawowe minimum urlopu w Niemczech wynosi 20 dni roboczych rocznie. Przy sześciu dniach pracy jest to 24 dni. Umowa o pracę albo układ zbiorowy często przewiduje więcej, na przykład 25–30 dni.
Ile dni urlopu przysługuje w Niemczech?
Podstawowe zasady określa Bundesurlaubsgesetz (BUrlG), czyli federalna ustawa o urlopach. Ustawowe minimum odpowiada czterem tygodniom wolnego w roku. Liczy się liczba dni, w które pracownik regularnie wykonuje pracę, a nie liczba godzin jednej zmiany.
| Liczba dni pracy w tygodniu | Ustawowy wymiar urlopu (dni) |
|---|---|
| 6 dni | 24 dni |
| 5 dni | 20 dni |
| 4 dni | 16 dni |
| 3 dni | 12 dni |
| 2 dni | 8 dni |
| 1 dzień | 4 dni |
Przykładowo osoba pracująca pięć dni w tygodniu po cztery godziny dziennie ma przy ustawowym minimum taki sam wymiar dni urlopowych jak pracownik pracujący po osiem godzin. Jeden dzień urlopu obejmuje dzień, w którym zgodnie z grafikiem miał odbyć się dyżur.
Podane wartości są minimum ustawowym. Wymiar umowny może być wyższy i wynikać z umowy o pracę, regulaminu firmy albo układu zbiorowego. W wielu zakładach jest to 25, 28 lub 30 dni przy pięciodniowym tygodniu pracy. Sam staż pracy nie zwiększa ustawowego minimum, inaczej niż w Polsce.
Kiedy nabywa się prawo do urlopu?
W niemieckich przepisach funkcjonuje pojęcie Wartezeit, czyli okresu wyczekiwania. Pełne prawo do rocznego wymiaru urlopu powstaje po sześciu miesiącach trwania stosunku pracy u danego pracodawcy. Nie oznacza to jednak, że przez pierwsze miesiące pracownik nie może korzystać z wolnego.
Przed upływem sześciu miesięcy przysługuje urlop częściowy. Za każdy pełny miesiąc pracy nalicza się co do zasady 1/12 rocznego wymiaru. Przy ustawowych 20 dniach rocznie trzy pełne miesiące zatrudnienia dają 5 dni urlopu, ponieważ 20 × 3 ÷ 12 = 5.
Urlop w okresie próbnym jest możliwy. Pracownik powinien złożyć wniosek i uzyskać zgodę pracodawcy, a liczba dostępnych dni zależy od przepracowanych pełnych miesięcy oraz wymiaru ustalonego w umowie. Samo złożenie wniosku nie uprawnia do niepojawienia się w pracy.
Przy zmianie pracodawcy trzeba uwzględnić urlop wykorzystany w tym samym roku. Za ten sam okres nie można uzyskać ustawowego urlopu podwójnie, dlatego poprzedni pracodawca może potwierdzić liczbę wykorzystanych dni.
Jak wnioskować o urlop i kiedy przechodzi on na kolejny rok?
Urlop należy uzgodnić z pracodawcą przed rozpoczęciem wolnego. Wniosek może mieć formę papierową albo elektroniczną, zależnie od zasad obowiązujących w firmie. Pracodawca powinien uwzględniać życzenia pracownika, ale może odmówić w razie pilnych potrzeb zakładu lub kolizji z wnioskami innych osób, gdy ich sytuacja zasługuje na pierwszeństwo.
Podstawową zasadą jest wykorzystanie urlopu w roku kalendarzowym, w którym powstało do niego prawo. Przeniesienie na kolejny rok jest możliwe, gdy przemawiają za tym ważne powody osobiste pracownika albo pilne powody zakładowe. W takiej sytuacji zaległy urlop powinien zostać wykorzystany co do zasady do 31 marca następnego roku.
Pracodawca ma także obowiązek poinformować pracownika o liczbie niewykorzystanych dni, terminie ich wykorzystania oraz konsekwencjach zaniechania. Dlatego urlop nie zawsze wygasa automatycznie tylko dlatego, że minął 31 grudnia albo 31 marca.
Najbezpieczniejsza procedura wygląda następująco:
- Złóż wniosek z podaniem pierwszego i ostatniego dnia urlopu.
- Poczekaj na wyraźną zgodę pracodawcy.
- Sprawdź, ile dni pozostanie po planowanym wolnym.
- Ustal termin wykorzystania ewentualnego urlopu przeniesionego.
Co dzieje się podczas choroby na urlopie?
Choroba potwierdzona zaświadczeniem lekarskim nie powinna pomniejszać puli urlopowej. Dni, w których pracownik był niezdolny do pracy, nie są traktowane jako wykorzystany urlop na podstawie § 9 BUrlG.
W razie choroby trzeba niezwłocznie poinformować pracodawcę i dostarczyć wymagane zaświadczenie. Niewykorzystane dni nie przedłużają automatycznie urlopu. Ich późniejsze wykorzystanie wymaga uzgodnienia nowego terminu.
- Niezwłoczne zgłoszenie – poinformuj pracodawcę o niezdolności do pracy zgodnie z zasadami obowiązującymi w firmie.
- Dokument medyczny – uzyskaj zaświadczenie potwierdzające niezdolność do pracy.
- Przekazanie dokumentu – dostarcz go pracodawcy w wymaganym terminie.
- Nowy termin – uzgodnij, kiedy wykorzystasz dni, które nie zostały odliczone.
Urlop wypoczynkowy wymaga zgody pracodawcy. Samowolne rozpoczęcie wolnego może zostać potraktowane jako naruszenie obowiązków pracowniczych.
Polska i Niemcy – najważniejsze różnice
| Cecha | Polska | Niemcy |
|---|---|---|
| Wpływ stażu na wymiar | 20 albo 26 dni, zależnie od stażu | Ustawowe minimum nie zależy od stażu |
| Pełne prawo do rocznego wymiaru | Zasady zależą od przebiegu zatrudnienia | Po sześciu miesiącach u danego pracodawcy |
| Urlop na żądanie | 4 dni w roku | Brak polskiego odpowiednika |
| Przeniesienie urlopu | Zasadniczo do 30 września następnego roku | Zasadniczo do 31 marca, gdy istnieje podstawa do przeniesienia |
W Niemczech nie ma urlopu na żądanie w polskim rozumieniu. Krótkie wolne także trzeba uzgodnić z pracodawcą. Urlop jest płatny, natomiast dodatkowy dodatek urlopowy (Urlaubsgeld) nie wynika automatycznie z ustawy i zależy od umowy, regulaminu albo układu zbiorowego.
Najważniejsza liczba dla osoby pracującej pięć dni w tygodniu to 20 dni ustawowego urlopu rocznie. Sprawdź jednak umowę o pracę, ponieważ warunki zakładowe mogą zwiększać wymiar do 25–30 dni. Przy sporze o odmowę urlopu, jego wygaśnięcie lub rozliczenie po zakończeniu pracy warto skonsultować dokumenty ze specjalistą prawa pracy.
