Odrzucenie spadku u notariusza – jaki jest koszt?

Koszt odrzucenia spadku u notariusza w 2026 roku wynosi 50 zł netto od osoby, do czego dolicza się podatek VAT oraz opłatę za wypisy aktu notarialnego. Całkowity wydatek zamyka się najczęściej w przedziale 100–150 zł za pojedyncze oświadczenie. Poniżej szczegółowo omawiamy, z czego wynika ta kwota i jakie dodatkowe opłaty mogą się pojawić.

Z czego składa się taksa notarialna za odrzucenie spadku?

Wysokość opłaty za przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (Dz.U. Nr 148, poz. 1564). Zgodnie z jego §8 pkt 9, notariuszowi przysługuje wynagrodzenie w wysokości 50 zł netto od każdej osoby składającej oświadczenie. To stawka sztywna i niezależna od wartości majątku spadkowego — czy w grę wchodzą same długi, czy znaczne aktywa, jej wysokość pozostaje stała.

Do kwoty netto dolicza się podatek VAT w wysokości 23%, co podnosi podstawowy koszt czynności do około 61,50 zł brutto za osobę. Należy jednak pamiętać, że na łączny rachunek wpływają także opłaty dodatkowe, które w praktyce są nieodzowne dla skutecznego przeprowadzenia całej procedury.

Koszt wypisów aktu notarialnego

Po sporządzeniu oświadczenia w formie aktu notarialnego każda ze stron otrzymuje wypis. Ponadto notariusz ma ustawowy obowiązek przesłać jeden egzemplarz do sądu spadku. Opłata za każdą stronę wypisu to 6 zł netto, do czego również trzeba doliczyć 23% VAT. Jeśli akt liczy kilka stron, suma za same wypisy może wynieść od kilkunastu do kilkudziesięciu złotych.

W zdecydowanej większości przypadków sporządza się co najmniej dwa wypisy – jeden dla składającego oświadczenie i jeden dla sądu. Spadkobierca, który chce zachować dokumentację dla własnych potrzeb, może zamówić dodatkowy egzemplarz.

Protokół przyjęcia oświadczenia a dodatkowe opłaty

W niektórych kancelariach notariusz sporządza także protokół zawierający oświadczenia wymagane na podstawie art. 641 Kodeksu postępowania cywilnego. Maksymalna stawka za jego przygotowanie wynosi do 200 zł netto, jednak w przypadku standardowego odrzucenia spadku przez osobę fizyczną rzadko jest naliczana w pełnej wysokości. Całkowity koszt wizyty zamyka się więc z reguły w granicach 100–150 zł, co przy obecnych realiach rynkowych czyni tę ścieżkę szybką i przewidywalną cenowo.

Co wpływa na ostateczną sumę wizyty u notariusza?

Chociaż bazowa taksa za samo przyjęcie oświadczenia o odrzuceniu spadku jest niska, na ostateczny rachunek oddziałuje kilka zmiennych. Przede wszystkim chodzi o to, ile osób składa oświadczenie podczas jednej wizyty. Jeśli do kancelarii zgłasza się kilku spadkobierców jednocześnie, notariusz pobiera opłatę 50 zł netto od każdego z nich. Jednocześnie można wtedy posłużyć się jednym odpisem aktu zgonu, co upraszcza przygotowanie dokumentacji, ale nie obniża samej taksy.

Po drugie, liczy się łączna liczba stron samego aktu notarialnego oraz zamawianych wypisów. Im więcej szczegółowych danych – np. dane osobowe dalszych spadkobierców, rozbudowana podstawa powołania – tym dłuższy dokument i wyższa suma za wypisy. W praktyce różnica ta wynosi jednak kilka, a nie kilkaset złotych.

Depozyt notarialny i czynności poza kancelarią

Jeśli czynność odbywa się w siedzibie kancelarii, nie ma dodatkowych obciążeń, natomiast w przypadku dojazdu notariusza do klienta (np. do szpitala czy domu) wynagrodzenie ulega zwiększeniu o 50 zł za każdą godzinę pracy poza kancelarią w porze dziennej lub 100 zł w porze nocnej i dni wolne od pracy. Możliwość ta bywa wykorzystywana przy odrzucaniu spadku przez osoby o ograniczonej mobilności, lecz sama taksa od czynności pozostaje wówczas taka sama. W standardowych okolicznościach nie ma jednak potrzeby sięgania po to rozwiązanie.

Zupełnie odrębną usługą jest depozyt notarialny, który nie dotyczy samego odrzucenia spadku, lecz rozliczeń przy transakcjach i czynnościach przekazania środków. W sprawach spadkowych to narzędzie stosuje się w postępowaniach działowych, natomiast nie ma ono związku ze składaniem oświadczenia o odrzuceniu.

Dlaczego warto pilnować terminu 6 miesięcy?

Art. 1015 §1 Kodeksu cywilnego daje spadkobiercy równo 6 miesięcy na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania – w praktyce najczęściej jest to moment, gdy dowiedział się o śmierci spadkodawcy. Dla dalszych krewnych termin ten aktywuje się dopiero wtedy, gdy uzyskują oni wiedzę o odrzuceniu spadku przez osoby dziedziczące przed nimi w kolejności ustawowej.

Przekroczenie tego okresu bez złożenia żadnego oświadczenia powoduje, że – zgodnie z art. 1015 §2 Kodeksu cywilnego – spadek zostaje nabyty z dobrodziejstwem inwentarza. Oznacza to, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe, ale wyłącznie do wartości stanu czynnego spadku. Choć to rozwiązanie chroni prywatny majątek przed wierzycielami, nadal wiąże się z koniecznością przeprowadzenia spisu inwentarza i udziału w postępowaniach egzekucyjnych. Z tego względu osoby świadome istniejących pasywów powinny podjąć decyzję przed upływem pół roku.

Uchylenie się od skutków niezłożenia oświadczenia po terminie

W wyjątkowych sytuacjach spadkobierca, który nie zachował sześciomiesięcznego terminu z powodu błędu lub groźby, ma możliwość uchylenia się od skutków prawnych swojej bierności. Procedura ta wymaga jednak złożenia wniosku do sądu i uzyskania jego zatwierdzenia, co wiąże się z czasem, dodatkowymi opłatami sądowymi i koniecznością wykazania przesłanek z art. 1019 Kodeksu cywilnego. W praktyce stanowi to ścieżkę o wiele bardziej wymagającą niż zwykłe złożenie oświadczenia u notariusza w terminie.

Jak dokumenty wpływają na skuteczność przyjęcia oświadczenia?

Podstawowym dokumentem, który należy przedstawić notariuszowi, jest odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy. Osoba składająca oświadczenie musi również podać swoje dane osobowe, ostatni adres zamieszkania zmarłego oraz – o ile są znane – dane kolejnych spadkobierców. W zależności od konfiguracji rodzinnej i podstawy dziedziczenia notariusz może poprosić o dodatkowe pisma, np. odpis testamentu czy dokumenty potwierdzające stopień pokrewieństwa.

Gdy w kancelarii zjawia się kilka osób dziedziczących po tym samym spadkodawcy, wystarczy jeden egzemplarz odpisu aktu zgonu. Każda z tych osób składa jednak własne oświadczenie i ponosi odrębną opłatę. Dzięki temu można w trakcie jednej wizyty skutecznie odrzucić spadek przez małżonka, dzieci czy rodzeństwo, przerywając tym samym dalsze przechodzenie długów na kolejnych krewnych.

Ile kosztuje odrzucenie spadku w sądzie w porównaniu z notariuszem?

Drugą dopuszczalną przez art. 1018 §3 Kodeksu cywilnego ścieżką jest złożenie oświadczenia przed sądem rejonowym. Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł i jest niezależna od liczby spadkobierców, o ile ujmuje się ich w jednym piśmie. Jednak w przeciwieństwie do notariusza procedura sądowa wiąże się z wyznaczeniem posiedzenia, co w praktyce trwa od kilku tygodni do kilku miesięcy. Przy zbliżającym się upływie terminu pół roku różnica ta ma fundamentalne znaczenie.

Wybór pomiędzy notariuszem a sądem to zatem nie tylko dylemat kosztowy, lecz przede wszystkim kwestia czasu i wygody. Poniższa tabela zestawia oba warianty:

Nie ma przy tym żadnej różnicy w skutkach prawnych: zarówno oświadczenie złożone przed notariuszem, jak i przed sądem wyłącza spadkobiercę od dziedziczenia ze skutkiem wstecznym, zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego. Traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku, co oznacza zerwanie odpowiedzialności za długi spadkowe i utratę praw do aktywów pozostawionych przez spadkodawcę.

Dlaczego nie można mylić odrzucenia ze zrzeczeniem się dziedziczenia?

W potocznym rozumieniu oba pojęcia często występują zamiennie, jednak prawo nadaje im skrajnie odmienne znaczenie. Odrzucenie spadku następuje dopiero po śmierci spadkodawcy i polega na jednostronnym oświadczeniu woli złożonym przez spadkobiercę. Z kolei zrzeczenie się dziedziczenia to umowa dwustronna, zawierana za życia przyszłego spadkodawcy, na mocy której spadkobierca ustawowy rezygnuje z praw do dziedziczenia po tej konkretnej osobie.

Umowa zrzeczenia się dziedziczenia musi przybrać formę aktu notarialnego, co wynika wprost z art. 1048 Kodeksu cywilnego. Niezachowanie tej formy szczególnej skutkuje nieważnością czynności. Skutek prawny takiej umowy materializuje się dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy — od tego momentu dana osoba nie bierze udziału w dziedziczeniu ustawowym, a jej miejsce zajmują zstępni lub inni krewni według kolejności z art. 931 i następnych.

W praktyce notarialnej mylenie tych dwóch instytucji bywa źródłem poważnych nieporozumień. Osoba, która za życia rodziców podpisała u notariusza zrzeczenie, po ich śmierci nie musi już składać dodatkowego oświadczenia o odrzuceniu. Z drugiej strony, ktokolwiek odrzuca spadek po zmarłym, nie potrzebuje wcześniejszego zrzeczenia — wystarczy mu terminowe złożenie oświadczenia u notariusza lub w sądzie.

Jak odrzucenie spadku wpływa na małoletnich?

Odrzucenie spadku przez rodzica nie tamuje dziedziczenia — wręcz przeciwnie, przesuwa je na jego dzieci. Zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego osobę odrzucającą spadek traktuje się tak, jakby nie dożyła otwarcia spadku, w związku z czym do dziedziczenia dochodzą jej zstępni. Jeśli są to osoby pełnoletnie, mają one własny, niezależny termin 6 miesięcy od momentu, gdy dowiedzą się o odrzuceniu spadku przez rodzica.

Sytuacja komplikuje się, gdy dzieci są małoletnie. Wówczas ich przedstawiciele ustawowi (zazwyczaj rodzice) nie mogą odrzucić spadku w imieniu dziecka bez dopełnienia szczególnych wymogów. Od listopada 2023 roku przepisy dopuszczają w uproszczonej procedurze odrzucenie spadku u notariusza w imieniu małoletniego, o ile oboje rodzice wyrazili zgodę i sami skutecznie odrzucili spadek. W innych przypadkach konieczne będzie uzyskanie zgody sądu opiekuńczego, co wydłuża proces i wprowadza dodatkowe koszty, obejmujące opłatę sądową i ewentualne wynagrodzenie pełnomocnika.

Pilnowanie sześciomiesięcznego terminu ma znaczenie nie tylko dla bezpieczeństwa finansowego osoby odrzucającej spadek, ale też dla wszystkich kolejnych spadkobierców, zwłaszcza małoletnich dzieci, które często nieświadomie wchodzą w dziedziczenie długów.